Pompa oleju: rodzaje, napęd i ciśnienie w silniku

Najczęściej pracuje pompa zębata, o zazębieniu zewnętrznym albo wewnętrznym. Przy zazębieniu zewnętrznym dwa jednakowe koła zagarniają olej w przestrzenie między zębami i przenoszą go na stronę tłoczną. Przy wewnętrznym koło wewnętrzne napędza zewnętrzne. Spotyka się też pompy rotorowe, w których jeden wirnik obraca się wewnątrz drugiego, a komory zmieniają objętość.

Wydajność pompy zębatej zależy od jej wymiarów i od obrotów silnika. Ciśnienie stabilizuje zawór przelewowy zintegrowany z pompą, który utrzymuje je niezależnie od gęstości oleju i zużycia łożysk.

Napędza ją wał korbowy, przez przekładnię zębatą albo krótki łańcuch, lub wałek rozrządu. Pompa leży jak najbliżej lustra oleju.

Olej do pompy wpada przez smok, czyli sitko ssące zanurzone w misce. Zatrzymuje większe zanieczyszczenia, zanim dotrą do kół zębatych. Zapchane szlamem sitko obniża ciśnienie, co widać najpierw na biegu jałowym i przy gorącym, rzadkim oleju. Dalej olej płynie kanałami do łożysk i innych punktów smarowania.

Pompa ze stałą geometrią tłoczy tyle, ile wynika z obrotów, a jej nadwyżka jest zbędnym obciążeniem silnika. W pompie o zmiennym wydatku pierścień z łopatkami albo rotor można przesunąć, co zmienia objętość komór. Sterownik silnika wybiera poziom ciśnienia według obrotów, obciążenia i temperatury, zwykle za pomocą elektrozaworu.

Zysk to mniejszy pobór mocy na napęd pompy. Badanie opisane przez ASME wykazało, że takie pompy potrafią obniżyć ciśnienie do 1-2 bar, a pompy o stałym wydatku dają 4-6 bar, i podało poprawę ekonomii paliwa o 3-6%. Autor jednego z opracowań szacuje zysk w typowym silniku na około 1%.

Czerwona kontrolka z oliwiarką zapala się, gdy ciśnienie jest za niskie. Nie mówi nic o ilości oleju w misce, tylko o ciśnieniu. Jedną z przyczyn bywa zużyta pompa albo zapchany smok. Jeśli kontrolka świeci w czasie jazdy, silnik trzeba od razu zatrzymać i zgasić, bo bez smarowania może się zatrzeć w ciągu kilku minut.

Diagnoza należy do warsztatu. Więcej o czujniku ciśnienia oleju opisuje osobny poradnik, a dobór lepkości zawiera tekst o oleju do silnika. Uzupełnia go hasło o oleju 5W30.